Verantwoording
Flaptekst telt in boeken die in Nederland en Vlaanderen bekroond, verkocht en op school gelezen worden over wie het verhaal gaat en wie het schreef: een man of een vrouw. Op deze pagina staat wat er geteld is, hoe, met welke bronnen, hoe zeker de uitkomst is en wat er nog ontbreekt.
Wat er geteld is
De site toont 1136 boeken van veertien lijsten. Een boek dat op meer lijsten staat, telt één keer en hangt in elke lijst waar het op staat. De lijsten zijn niet de hele literatuur: ze tonen wat bekroond, verkocht en op school gelezen wordt, en zeggen niets over boeken die die drempel niet haalden. De cijfers en boeken per lijst staan op een eigen pagina per lijst.
Kinderboeken. De winnaars van de Gouden en Zilveren Griffel van 1971 tot en met 2025. De Prijs van de Nederlandse Kinderjury van 1988 tot en met 2025, per leeftijdscategorie, uit het Lexicon van de jeugdliteratuur en de jaarverslagen van de CPNB; de winnende titel van Manon Sikkel in 2014 en het winnende deel van Geronimo Stilton in 2015 zijn niet gevonden. In de Kinderjury komen een paar reeksen steeds terug, vooral die van Francine Oomen en Paul van Loon, dus de verdeling zegt daar veel over hen. Bij de boeken van Geronimo Stilton, een muis die ook de verteller is, telt als schrijver de vrouw die de reeks bedacht, Elisabetta Dami. Verder de Woutertje Pieterse Prijs van 1988 tot en met 2026, en de Nienke van Hichtumprijs, volledig van 1964 tot en met 1999 en daarna alleen 2001, 2003, 2007 en 2013.
School en bestsellers. De leeslijst middelbare school zijn de boeken die eindexamenleerlingen het vaakst op hun lijst zetten, volgens het onderzoek De praktijk van de leeslijst van Jeroen Dera (Stichting Lezen, 2019), onder 1616 havo- en vwo-leerlingen. De bestsellers komen uit de CPNB Top 100: voor 2019 tot en met 2025 de eerste tien, voor 2007 tot en met 2018 alleen de plaatsen die in openbare bronnen te vinden waren. Deze lijst is het minst volledig.
Literatuurprijzen. Alle genomineerde en winnende boeken van de Libris Literatuur Prijs (1994 tot en met 2026) en van de Boekenbon Literatuurprijs en haar voorgangers AKO, ECI en BookSpot (1987 tot en met 2025). Daarnaast een aparte lijst met de Gouden Uil, Gouden Boekenuil, Fintro en De Boon (winnaars, publieksprijzen en de shortlists van 1995 tot en met 1997, 2000, 2002, 2013 en 2022 tot en met 2026), alle winnaars van de BNG Bank Literatuurprijs vanaf 2007 en de winnaars van het Gouden Ezelsoor tot en met 2008. De debuutprijs de Bronzen Uil heeft een eigen lijst, met winnaars en shortlists van 2011 tot en met 2025; de winnaars van 2015 en 2017 en een paar shortlists ontbreken.
Thrillers. De Gouden Strop van 1986 tot en met 2026, met de volledige shortlists van 1986 tot en met 2005 en van 2014, 2021 en 2026, en alle winnaars van de Schaduwprijs vanaf 1997. De oudere shortlists komen uit krantenberichten in Delpher, de krantenbank van de Koninklijke Bibliotheek; de shortlists van 2006 tot en met 2013 zijn niet gevonden. De Hebban Thrillerprijs heeft een eigen lijst, maar daarvan zijn maar vijf boeken gevonden; die lijst is te klein om iets uit af te leiden.
Young adult. De winnaars van de Prijs van de Jonge Jury vanaf 1998, met de genomineerden van 1998, 2001 en de meeste jaren vanaf 2018, en winnaars en een deel van de genomineerden van de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs (2011 tot en met 2017).
Canon. De honderd werken uit de Canon van de Nederlandse literatuur, de verkiezing van DBNL en het Letterkundig Museum uit 2002. De grens bij honderd is willekeurig: de plaatsen 92 tot en met 100 vallen in een groep van 34 werken met elk twee stemmen. Van de honderd hangen er 50 in de draden; de rest is een dichtbundel, lied, essay of geschiedschrijving zonder hoofdpersoon, is anoniem, of had geen bron die held of schrijver noemt.
Vertalingen
Van de 1136 boeken zijn er 160 vertaald, voor het grootste deel uit het Engels (110), daarnaast uit het Duits, Italiaans, Zweeds, Frans, Noors, Deens en enkele andere talen. Ze staan vooral op de lijsten waar ook buitenlandse boeken meedingen of gelezen worden: de kinderboeken (119), de bestsellers uit de CPNB Top 100 (22), young adult (20) en de Kinderjury (12). Of een boek vertaald is, staat in de catalogus van bibliotheek.nl, die een vertaler en de oorspronkelijke taal noemt. Bij zes boeken noemt de catalogus geen vertaler maar konden we ook niet op een andere manier vaststellen dat de schrijver Nederlandstalig is, en die tellen we als oorspronkelijk Nederlandstalig. Op de site kun je de vertaalde boeken met een schakelaar weglaten. Dan blijven er 976 boeken over, en verschuift het aandeel vrouwelijke hoofdpersonen van 38 naar 37 procent, een verschil dat te klein is om iets over te zeggen.
Hoe er geteld is
Over wie het boek gaat, is bepaald uit een beschrijving van het boek: meestal de flaptekst in de catalogus van bibliotheek.nl, en waar die niets zei een lexiconartikel, een recensie of de pagina van het Letterenfonds. Het gender van een personage telt alleen als de bron het zegt, met een voornaamwoord of een woord als jongen, moeder of dochter. Een voornaam alleen is nooit genoeg. Een dier, wezen of ding als hoofdpersoon telt mee als de bron het hij of zij noemt, zoals de berin in Lola de beer.
Een boek telt als "man en vrouw samen" als een bron uitdrukkelijk twee hoofdpersonen noemt, als het verhaal om beurten door een man en een vrouw verteld wordt, of als de bron het beschrijft als het verhaal van die twee samen. Is de ander iemand die de hoofdpersoon zoekt, helpt, verliest of liefheeft, dan telt alleen de hoofdpersoon. Die boeken staan in de boekenlijst en hangen in de draden tussen de twee kanten, maar tellen niet mee in de percentages.
Wie het boek schreef, is opgezocht in een openbare bron die het gender van de schrijver zelf noemt, zoals de Engelstalige Wikipedia, de auteurspagina van het Letterenfonds of de uitgever. Ook hier is nooit uitgegaan van een voornaam of een foto. Waar een schrijver zelf een identiteit noemt, telt die: Maxim Februari, Lucas Rijneveld en Renate Stoute zijn gecodeerd volgens de identiteit die zij nu noemen. Twee schrijvers op de Bronzen Uil-lijst worden in hun bron met they of die en diens aangeduid, en boeken van twee schrijvers samen hebben geen enkel gender; die tellen in de beelden over schrijvers niet mee.
Bij elk boek is de bron bewaard. In de boekenlijst op de site staat per boek waarop de hoofdpersoon en, waar van toepassing, het verloop berust.
Wat is weggelaten
Op alle lijsten samen staan ongeveer 340 boeken die niet op de site staan. Bij die boeken zei geen bron over wie het boek gaat, of het boek is een verhalenbundel, dichtbundel of non-fictie zonder hoofdpersoon, gaat over een groep, of de schrijver is niet te plaatsen omdat geen openbare bron het gender noemt. Dat laatste komt het vaakst voor bij debutanten en oudere thrillers. Een boek komt pas terug als een bron het duidelijk zegt.
Hoe zeker is het
Honderd willekeurig gekozen boeken zijn getoetst aan een tweede bron die los staat van de eerste: was de eerste bron de catalogus, dan een recensie, lexiconartikel of uitgeverspagina, en omgekeerd. Bij 80 boeken was zo'n tweede bron te vinden. Bij 73 daarvan (91 procent) gaven beide bronnen hetzelfde gender voor de hoofdpersoon. Bij geen enkel boek zei de ene bron man en de andere vrouw; alle zeven verschillen gingen over de vraag of een boek één hoofdpersoon heeft of twee.
Daarom zijn alle 126 boeken die als "man en vrouw samen" stonden opnieuw bekeken met de strengere regel hierboven. Daarvan bleven er 65 staan; 34 gaan nu over een man en 27 over een vrouw. De verschuiving ging naar beide kanten bijna even vaak, en het aandeel vrouwelijke hoofdpersonen veranderde minder dan een procentpunt. Eerder zijn al 96 boeken waarbij de flaptekst het niet duidelijk zei met andere bronnen opnieuw gemeten, en ruim negentig boeken waarbij de zoekers twijfelden opnieuw gekeurd.
Ongeveer veertig schrijvers en een klein aantal hoofdpersonen zijn gecodeerd op een zwakkere bron dan de rest, bijvoorbeeld een lezersrecensie of één woord in een catalogustekst. Die worden het eerst door een tweede lezer nagekeken.
Wat doen ze
Stap vier kijkt naar wat de hoofdpersoon in het verhaal doet. Per hoofdpersoon, hoogstens twee per boek en bij één boek drie, is gecodeerd of die een beroep heeft dat in het verhaal een rol speelt, of die een gave heeft los van een beroep (zingen, tekenen, verbeelding), of die zelf in actie komt of vooral iets overkomt, hoe het afloopt (winnen, verliezen of sterven, open) en of die een ander redt of zelf gered wordt. Winnen en redden tellen alleen als het verhaal er positief tegenover staat: een ontvoerder wiens plan slaagt, of een held die een wapenhandelaar redt, krijgt geen winst of redding. Een talent dat verloren gaat, telt wel. Dichter en schrijver tellen als beroep.
Deze criteria zijn alleen gecodeerd als een bron het verloop beschrijft: een lexiconartikel, een uitgebreide recensie of een samenvatting van een paar alinea's. Een flaptekst, winkelpagina of lezersrecensie telt niet. Zo heeft 732 van de 1136 boeken een codering. Ruim vierhonderd boeken hebben geen rijke bron, vooral prentenboeken, reeksboeken, thrillers en young adult; die genres zijn in stap vier ondervertegenwoordigd. Bij 12 boeken, vooral canonwerken van vóór 1950, is het verhaal zelf gelezen in de volledige tekst van Project Gutenberg.
Deze laag is minder zeker dan die over wie de hoofdpersoon is. Bij de kruiscontrole was maar bij 16 van de honderd boeken een tweede bron over het verloop te vinden; bij 14 kwamen de bronnen deels overeen, meestal omdat de tweede het einde niet noemt, en bij 2 spraken ze elkaar tegen. Recensies verzwijgen vaak het einde, dus winnen, verliezen en redden rusten op minder boeken dan beroep en handelen. Bij elk percentage staat op hoeveel hoofdpersonen het rust; rijen met minder dan twintig hoofdpersonen staan vaag.
Door de tijd
Stap vijf zet de boeken per decennium. Het jaar is het jaar waarin een boek bekroond werd of op de lijst kwam; bij de canon het jaar van verschijnen dat de canonpagina van DBNL noemt, en omdat die werken over vier eeuwen verspreid zijn, staan alle boeken van vóór 1970 samen in één rij. Negentien boeken hebben nog geen jaar. De samenstelling van de lijsten verschilt per decennium: de bestsellers en de Bronzen Uil beginnen pas na 2000, de Griffels in 1971. Een verschil tussen decennia over alle lijsten samen kan dus komen doordat er andere lijsten in zitten. Kies een lijst om dat uit te sluiten.
Waar het mis kan gaan
Een flaptekst is een verkooptekst: hij zegt wie de uitgever naar voren schuift, niet wie het meest op de bladzijden staat. Bij romans met meer hoofdfiguren is de keuze voor één hoofdpersoon een oordeel, en daar zit, zo liet de kruiscontrole zien, de meeste onzekerheid.
Het totaal over alle boeken hangt af van welke lijsten je optelt; de kinderboeken wegen daarin zwaar. De kleinere lijsten geven grove percentages: bij de bestsellers, de Hebban-lijst en de Nienke van Hichtumprijs kan één boek een paar procentpunten verschil maken.
Wat nog niet gedaan is
Er is een steekproef van 50 boeken getrokken om door een tweede lezer met de hand te laten nakijken. Dat nakijken gebeurt sinds november 2026 doorlopend, in delen, en is nog niet af. Ook heeft nog geen onafhankelijke onderzoeker of instelling de methode bekeken. Zolang dat niet is gebeurd, is Flaptekst een pilot.
De rol van AI
Het opzoeken van beschrijvingen en biografieën, het voorlopig coderen van hoofdpersonen, schrijvers en wat de hoofdpersonen doen, en de kruiscontrole zijn gedaan met een AI-taalmodel, dat per boek de bron en het woord bewaarde waarop de code berust. Waar de bron het niet duidelijk zei, is het boek weggelaten in plaats van geraden. Het ontwerp, de keuzes in de methode en de controle van de uitkomsten zijn van The Missing Measure. Mensen kijken sinds november 2026 doorlopend steekproeven na.
De gegevens
Alle getoonde boeken, met titel, schrijver, lijsten, jaar, de code voor de hoofdpersoon, de code voor de schrijver en wat de hoofdpersoon doet, zijn te downloaden. De codering is van Flaptekst en mag onder CC BY 4.0 gebruikt worden, met naamsvermelding. Titels, schrijvers en prijslijsten zijn feiten uit de genoemde bronnen. Citeer als: Flaptekst, versie 9, 16 november 2026, flaptekst.nl.
Voor in de klas
Bij Flaptekst hoort een lespakket voor de bovenbouw van havo en vwo bij Nederlands, en voor eerstejaars in het hbo en op de universiteit. In een les van 60 minuten schatten leerlingen eerst, tellen ze tien boeken van hun eigen plank of leeslijst, en leggen ze de klas naast de lijsten. De lesbrief is gratis te downloaden en te bewerken, en een gastdocent kan op aanvraag: naar het lespakket.
Wie hierachter zit
Flaptekst is een project van The Missing Measure, dat meet wat niet geteld wordt in de positie van vrouwen. Meer op missingmeasure.com, op Instagram en op LinkedIn. Vragen of een fout gezien? Mail astrid@missingmeasure.com.